Yabancılar İçin Çalışma İzni Nasıl Alınır?

Türkiye’de yabancıların bir işverene bağlı olarak veya kendi ad ve hesaplarına yasal şekilde çalışabilmeleri için kural olarak çalışma izni almaları gerekir. Çalışma izni başvuruları, yabancının statüsüne ve Türkiye’de geçerli bir ikamet izninin bulunup bulunmadığına göre yurt içinden ya da yurt dışından gerçekleştirilebilir.

Başvurunun olumlu sonuçlanması için yalnızca yabancının mesleki niteliklerinin uygun olması yeterli değildir. İşverenin mali yapısı, Türk çalışan sayısı, yabancıya ödenecek ücret, yapılacak işin niteliği ve sektöre özel şartlar da incelemeye alınır. Eksik belge, hatalı meslek kodu veya değerlendirme kriterlerinin karşılanmaması çalışma izni talebinin reddedilmesine yol açabilir.

Başvuru süreci hakkında ayrıntılı bilgi edinmek için yabancılar için çalışma izni nasıl alınır başlıklı içeriği inceleyebilirsiniz.

Yabancılar İçin Çalışma İzni Türleri Nelerdir?

Türkiye’de yabancılara verilebilecek çalışma izinleri; süreli çalışma izni, süresiz çalışma izni ve bağımsız çalışma izni olarak farklı türlere ayrılır. Bunun yanında gerekli şartları sağlayan nitelikli yabancılar bakımından Turkuaz Kart uygulaması da gündeme gelebilir.

İlk kez yapılan süreli çalışma izni başvurusunun olumlu değerlendirilmesi hâlinde, yabancıya iş veya hizmet sözleşmesinin süresini aşmamak üzere en fazla bir yıllık izin verilebilir. Bu izin belirli bir işveren, işyeri ve görev için düzenlenir. Yabancı, izin belgesinde belirtilen işveren ve iş dışında çalışamaz.

Aynı işveren yanında çalışmaya devam edilmesi durumunda ilk uzatma başvurusunda en fazla iki yıl, sonraki uzatma başvurularında ise en fazla üç yıllık çalışma izni verilebilir. Başka bir işverene geçiş yapılmak istenmesi hâlinde başvuru, uzatma değil ilk başvuru olarak değerlendirilir.

Türkiye’de uzun dönem ikamet izni bulunan veya en az sekiz yıl kanuni çalışma izniyle çalışan yabancılar süresiz çalışma iznine başvurabilir. Ancak bu şartların sağlanması iznin mutlaka verileceği anlamına gelmez. Bağımsız çalışma izni ise yabancıya bir işverene bağlı olmaksızın kendi ad ve hesabına çalışma hakkı sağlar. Bu başvurularda yabancının eğitimi, mesleki deneyimi, yatırımı ve faaliyetinin Türkiye ekonomisine sağlayacağı katkı değerlendirilir.

Yurt İçi ve Yurt Dışı Çalışma İzni Başvurusu

Türkiye’de bulunan ve en az altı ay süreli geçerli ikamet iznine sahip olan yabancılar için yurt içi çalışma izni başvurusu yapılabilir. Başvuru, yabancıyı istihdam edecek işveren tarafından e-Devlet üzerinden e-İzin sistemi kullanılarak gerçekleştirilir.

Yabancının geçerli bir ikamet izni bulunmuyorsa süreç kural olarak yurt dışından başlatılır. Yabancı, vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti dış temsilciliğine çalışma vizesi başvurusunda bulunur. Dış temsilcilik tarafından verilen 16 haneli referans numarası, Türkiye’deki işveren tarafından elektronik çalışma izni başvurusunda kullanılır.

Başvuru sırasında işverenin elektronik sistem kaydının doğru oluşturulması, yabancı adına uygun işyeri ve görev bilgilerinin girilmesi ve belgelerin süresi içerisinde sisteme yüklenmesi gerekir. İş sözleşmesinde belirtilen görev, ücret ve çalışma koşulları ile elektronik başvuru formundaki bilgiler birbiriyle uyumlu olmalıdır.

Çalışma izninin uzatılması için mevcut iznin sona ermesine 60 gün kalmasından itibaren ve izin süresi dolmadan önce başvuru yapılmalıdır. Süre sona erdikten sonra gerçekleştirilen başvurular uzatma olarak değil, ilk başvuru koşullarına göre değerlendirilebilir.

Çalışma İzni İçin Gerekli Belgeler Nelerdir?

Çalışma izni başvurusunda istenecek belgeler yabancının mesleğine, işverenin faaliyet alanına ve başvuru türüne göre değişebilir. Genel olarak yabancıya ve işverene ait belgelerin birlikte hazırlanması gerekir.

Başvurularda çoğunlukla işveren ile yabancı tarafından imzalanmış iş sözleşmesi, yabancının pasaport sureti ve gerekli mesleklerde diploma veya geçici mezuniyet belgesi talep edilir. Pasaport Latin harfleriyle düzenlenmemişse onaylı Türkçe tercümesinin sunulması gerekebilir.

Başvuru tarihinde 60 günden daha kısa geçerlilik süresi kalan pasaportlarla yapılan çalışma izni başvuruları işleme alınmaz. Ayrıca çalışma izni, pasaport bitiş tarihinden önceki son 60 günlük dönemi aşmayacak şekilde düzenlenir.

İşverenden ise işletmenin hukuki ve mali durumunu gösteren belgeler istenebilir. Ticaret Sicili Gazetesi, son yıla ait bilanço, kâr-zarar tablosu ve işyerinin faaliyet alanına ilişkin izin veya ruhsatlar bunlar arasında yer alabilir.

Eğitim, sağlık, mühendislik ve mimarlık gibi düzenlemeye tabi mesleklerde ilgili kamu kurumlarından ön izin veya mesleki yeterlilik belgesi alınması gerekebilir. Örneğin yabancı sağlık meslek mensupları için İl Sağlık Müdürlüğünden ön izin, özel öğretim kurumlarında çalışacak kişiler için ise Millî Eğitim Bakanlığına ilişkin belgeler talep edilebilir.

Belgelerin eksiksiz sunulması tek başına iznin kabul edileceği anlamına gelmez. Bakanlık, gerekli görmesi hâlinde ek bilgi ve belge isteyebilir veya yabancının mesleki yeterliliği hakkında ilgili kurumlardan görüş alabilir.

Çalışma İzni Değerlendirme Kriterleri

Çalışma izni başvuruları, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü tarafından belirlenen kriterler doğrultusunda değerlendirilir. İşyerinin istihdam yapısı, mali yeterliliği ve yabancıya ödenecek ücret başlıca kriterler arasındadır.

Genel uygulamada, adına çalışma izni başvurusu yapılan her yabancı için işyerinde en az beş Türk vatandaşının istihdam edilmesi esastır. Bununla birlikte işyerinin cirosu, yabancının Türkiye’deki yasal kalış süresi, başvurulan sektör veya yabancının niteliği gibi nedenlerle farklı uygulamalar ve istisnalar söz konusu olabilir.

Bilanço esasına göre faaliyet gösteren işyerlerinin belirlenen sermaye, net satış veya ihracat kriterlerinden en az birini karşılaması gerekebilir. Güncel genel kriterlerde ödenmiş sermaye, satış ve ihracat tutarlarına ilişkin mali eşikler bulunmaktadır. Bu tutarlar ve özel sektör kriterleri başvuru tarihindeki güncel düzenlemelere göre kontrol edilmelidir.

Yabancıya ödenecek ücret de yapılacak göreve göre belirlenen asgari sınırların altında olamaz. Üst düzey yöneticiler, mühendisler, mimarlar, diğer yöneticiler ve uzmanlık gerektiren görevler için yürürlükteki brüt asgari ücretin farklı katları uygulanır. Ev hizmetlerinde ve diğer işlerde çalışacak yabancılar için ise en az yürürlükteki asgari ücret düzeyinde ücret bildirilmesi gerekir.

Başvuruda yabancının fiilen yapacağı görevden farklı bir meslek veya yüksek ücret gerektiren bir unvanın yalnızca izin almak amacıyla bildirilmesi hukuki ve idari sorunlara yol açabilir. İş sözleşmesi, meslek kodu, yabancının eğitimi ve işyerinin faaliyet alanı birbiriyle uyumlu olmalıdır.

Türeli & Ceylan Hukuk Bürosu ile Çalışma İzni Süreci

Çalışma izni başvurularında yabancının kişisel durumunun yanında işverenin de birçok yükümlülüğü bulunmaktadır. Yanlış başvuru türünün seçilmesi, gerekli ön izinlerin alınmaması veya işveren kriterlerinin başvuru öncesinde incelenmemesi sürecin olumsuz sonuçlanmasına neden olabilir.

Başvurunun olumlu sonuçlanması hâlinde çalışma izni harcı ile değerli kâğıt bedelinin süresi içerisinde ödenmesi gerekir. Bakanlığın bildirim tarihinden itibaren 30 gün içerisinde gerekli ödemelerin yapılmaması durumunda başvuru reddedilir. Harç ve belge bedelleri her yıl yeniden belirlendiğinden ödeme aşamasında güncel tutarlar esas alınmalıdır.

Yurt içinden izin alan yabancının çalışma izninin başlangıcından itibaren bir ay içinde sosyal güvenlik yükümlülükleri yerine getirilerek çalışmaya başlaması gerekir. Yurt dışı başvurusunda ise yabancı, izin başlangıcından itibaren altı ay içinde Türkiye’ye gelmeli ve ülkeye girişinden itibaren bir ay içerisinde sosyal güvenlik işlemleri tamamlanmalıdır.

Çalışma izni talebinin reddedilmesi, iznin iptal edilmesi veya uzatma başvurusunun kabul edilmemesi durumunda kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir. Ret nedeninin giderilmesi durumunda yeniden çalışma izni başvurusu yapılması da mümkündür.

Türeli & Ceylan Hukuk Bürosu; yabancının hukuki statüsünün incelenmesi, uygun başvuru türünün belirlenmesi, işveren kriterlerinin kontrol edilmesi ve gerekli belgelerin hazırlanması süreçlerinde hukuki danışmanlık sunar. Başvurunun takibi, ek belge taleplerinin cevaplandırılması, süre uzatma işlemleri ve ret kararlarına karşı başvuru yolları konusunda profesyonel destek sağlar.

Çalışma ve ikamet süreçlerinin birlikte değerlendirilmesi gereken durumlarda çalışma ve oturma izni avukatı desteğinden yararlanılabilir. Her yabancının statüsü, mesleği ve işverenin faaliyet alanı farklı olduğundan başvurunun güncel mevzuata göre özel olarak planlanması önem taşır.